Geschiedenis van de 41e Afdeling Veldartillerie

Deze pagina beschrijft de geschiedenis van de 41e Afdeling Veldartillerie, van de voorgeschiedenis en de oprichting in 1952 tot en met de opheffing in 2005.

Na de Tweede Wereldoorlog werd de Nederlandse landmacht opnieuw opgebouwd. In '46, '47 en '48 werden achtereenvolgens de 1e, 2e en 3e  Divisie opgericht en ingezet in Nederlands-Indië. De artillerie was in die jaren, net als voor de oorlog, georganiseerd in regimenten. Iedere divisie bevatte drie regimenten veldartillerie, ieder bestaande uit drie afdelingen veldartillerie van elk twee batterijen van 4 viermonden. De Britse 88 mm 25-ponder vormde het hoofdgeschut van de artillerie. Voor aflossing van een deel van de 1e Divisie werd in 1948 de 41e Infanterie Brigade opgericht. Dit was een zelfstandige brigade, die niet onder een divisie viel, en waar de artillerietaken waren toebedeeld aan het 41e Regiment Veldartillerie. De 41e Infanterie Brigade was na de drie divisies de vierde grote eenheid die na de oorlog werd geformeerd. De brigade voerde een klavertje vier als embleem, het symbool dat later het embleem werd van de 4e Divisie. In verschillende opzichten kan de brigade dan ook gezien worden als de eerste aanzet tot de later op te richten 4e Divisie, en het 41e Regiment Veldartillerie als de voorloper van de 41e Afdeling Veldartillerie.

In 1950 werd de landmacht opnieuw gereorganiseerd. Het indelen van artillerie in regimenten (met daarbinnen relatief kleine afdelingen en batterijen) werd losgelaten en men schakelde over naar grotere afdelingen die direct onder een brigade werden ondergebracht. De reorganisatie leidde tot opheffing van oude eenheden, zoals het 41e Regiment Veldartillerie, en oprichting van nieuwe eenheden, waar de 41e Afdeling Veldartillerie er één van was. Officieel opgericht op 1 november 1952, werd de afdeling gelegerd in de Margrietkazerne te Wezep. De afdeling bestond aanvankelijk uit een Stafbatterij, een Verzorgingsbatterij en drie vuurmondbatterijen (Alpha, Bravo en Charly), die waren uitgerust met de getrokken 88 mm 25-ponder. De Alpha batterij fungeerde als schoolbatterij en in de loop der jaren integreerden de Stafbatterij en de Verzorgingsbatterij tot één batterij: de Staf, Staf en Verzorgingsbatterij. Ondertussen werden de reorganisaties binnen de landmacht verder afgehandeld en werd in 1953 de 4e Divisie opgericht, waar de 41e Afdeling Veldartillerie onderdeel van werd. Zoals gezegd, adopteerde de nieuwe divisie het embleem van de 41e Infanterie Brigade uit de tijd in Nederlands-Indië, namelijk het klavertje vier. Ook binnen de 41e Afdeling Veldartillerie werd een klein stukje historie uit Nederlands-Indië meegenomen: de Alpha batterij nam het embleem over van een afdeling veldartillerie die als onderdeel van de 1e Divisie in '46 en '47 in Nederlands-Indië actief was. Het embleem bevatte een dame die om onduidelijke redenen 'Miss Anna' werd genoemd en bleef tot in 2001 het symbool van de Alpha batterij. 

Reeds snel na haar oprichting verhuisde de afdeling naar de Willem de Zwijgerkazerne te Wezep en in 1956 verhuisde de afdeling naar legerplaats 't Harde (tegenwoordig de Lkol. Tonnetkazerne). 

In september 1961 besloot de NAVO dat er troepen op de Noord-Duitse laagvlakte geplaatst moesten worden i.v.m. de toenemende dreiging vanuit het Oostblok. Dit betekende dat Nederland daar ook een bijdrage aan moest leveren. Er werd besloten om de pas opgerichte 121e Lichte Brigade voor minimaal drie maanden naar West-Duitsland te sturen. Tevens werd er nagedacht over permanente legering van de ongeveer 3500 man in West-Duitsland, om de tegenstander uit het Oosten in het geval van een conflict beter te kunnen weerstaan. De 121e Lichte Brigade werd tijdelijk Höhne en Fallingbostel gestationeerd. Toen West-Duitsland begin 1962 een kazerneruil met gesloten beurzen voorstelde, werd permanente legering van de brigade in West-Duitsland mogelijk. Nederland stelde de legerplaats Budel in Noord-Brabant beschikbaar voor een Duitse opleidingseenheid, die zonder bezwaar diep in het NAVO achtergebied kon worden geplaatst, en de Duitsers stelden legerplaats Seedorf beschikbaar. Ondertussen had Nederland het plan opgevat om de 121e Lichte Brigade te vervangen door een versterkte pantserbrigade van eveneens 3500 man. De Lichte Brigade werd opgeheven en de 41e Pantserbrigade werd opgericht. Eind 1963 was de volledige stationering van de brigade in Seedorf een feit. De brigade werd in de loop der jaren steeds verder uitgebreid en zo werd besloten om ook de 41e Afdeling Veldartillerie aan de 41e Pantserbrigade in Seedorf toe te voegen. De 41e Pantserbrigade groeide met deze uitbreidingen uit tot de zwaarste en meest parate brigade van de Koninklijke Landmacht.

Voordat de 41e Afdeling Veldartillerie naar Seedorf verhuisde, moest er eerst nog overgestapt worden op nieuw geschut. In 1965 werd afscheid genomen van de getrokken 25-ponders en deed de gemechaniseerde 105 mm houwitser AMX-PRA zijn intrede bij de afdeling. Hiermee was de afdeling weer helemaal up-to-date en klaar voor de verhuizing naar Seedorf.  

De periode van 1966 tot midden jaren '90 kenmerkte zich door de bijzondere paraatheidsregeling, die betekende dat relatief lange perioden in Seedorf werden afgewisseld met de ene keer kort verlof en de andere keer lang verlof in Nederland. Tevens betekende de regeling werktijden en appèls in de weekenden. Eén en ander had zo zijn charme en had een grote saamhorigheid tot gevolg. Met het einde van de 'Koude Oorlog' veranderden echter de eisen aan de omvang en paraatheid van de landmacht, hetgeen ook voor de 41e Afdeling Veldartillerie niet zonder gevolgen bleef. In 1991 werd de afdeling gereorganiseerd naar twee parate batterijen, de Alpha en Bravo batterij, en werd de Charly batterij opgeheven. Enkele jaren later werd de paraatheidsregeling afgeschaft, waardoor de afdeling net als de in Nederland gelegerde afdelingen een 'maandag-tot-en-met-vrijdag' afdeling werd. Tot slot betekende het opschorten van de dienstplicht, dat de afdeling in 1996 afscheid nam van de laatste dienstplichtige, als de laatste éénheid binnen de landmacht. De 41e Afdeling Veldartillerie ging verder met 100% beroepspersoneel, grotendeels bestaande uit BBT-ers (Beroeps Bepaalde Tijd).

Belangrijk wapenfeit van de 41e Afdeling Veldartillerie als geheel was de deelname aan KFOR (Kosovo Force) met tien stukken M109. In december 1999 loste de 41e Afdeling Veldartillerie namelijk in Kosovo de 11e Afdeling Rijdende Artillerie af. In Kosovo, een provincie in het oosten van het voormalige Joegoslavië was een burgeroorlog aan de gang. Servische troepen keerden zich tegen de in Kosovo woonachtige Albanezen. Nederland zond militairen van de 11e Afdeling Rijdende Artillerie en later dus van de 41e Afdeling Veldartillerie naar Kosovo als onderdeel van de NAVO-vredesmacht KFOR. Dit om de terugkeer van de Albanese Kosovaren te begeleiden en de wederopbouw mogelijk te maken. De Nederlanders traden diverse malen op buiten hun eigen resort en bewaakten daarnaast wapendepots. Op 31 april 2000 werd de 41e Afdeling Veldartillerie uit de slagorde van KFOR genomen en keerde het in slagen terug naar huis.

De toevoeging van de Bravo batterij van de 41e Afdeling Veldartillerie aan de 14e Afdeling Veldartillerie was niet het enige ‘genealogische’ verband tussen beide afdelingen. In 1999 ‘ontwaakte’ de 14e Afdeling Veldartillerie namelijk uit een decennialang mobilisabel bestaan en werd het voor een deel gevuld met personeel afkomstig van de 41e Afdeling Veldartillerie. De huidige 14e Afdeling Veldartillerie is dus voor een belangrijk deel een ‘nazaat’ van de 41e Afdeling Veldartillerie. Het verband tussen beide afdelingen komt tot uiting in het gebruik van het chimera-symbool door de 14 AfdVa Charly batterij. Dit symbool was namelijk het symbool van de in 1991 opgeheven 41 AfdVa Charly batterij. Zie verder de pagina over de chimera van de 41 AfdVa Charly batterij.

Vanuit historisch, traditioneel en emotioneel oogpunt was het logischer geweest als de 41e Afdeling Veldartillerie was gehandhaafd en de 14e Afdeling Veldartillerie was opgeheven. De 41e Afdeling Veldartillerie had immers een lange parate historie en was vanwege haar legering in Duitsland sowieso een bijzondere afdeling. Tienduizenden dienstplichtigen en beroepsmilitairen hebben bij ‘de 41’ gediend. De 14e Afdeling Veldartillerie kon niet bogen op dergelijke feiten. Vanuit financieel oogpunt was de opheffing van de 41e Afdeling Veldartillerie wel een logische keuze. Opheffing van de 14e Afdeling Veldartillerie en verhuizing van de 41e Afdeling Veldartillerie naar Nederland zou een aanzienlijk grotere operatie hebben betekend, met navenante kosten. 

De artillerie van de Koninklijke Landmacht werd met de opheffing van de 41e Afdeling Veldartillerie teruggebracht naar slechts vier onderdelen: de 14e Afdeling Veldartillerie, de 11e Afdeling Rijdende Artillerie, de 101e Artillerie Ondersteuningsbatterij en de 101e Remotely Piloted Vehicle (RPV) Batterij. De laatste twee zijn niet schietende, ondersteunde eenheden. 

De opheffing van de 41e Afdeling Veldartillerie betekende dat het merendeel van het personeel en materieel van de afdeling van Seedorf naar 't Harde in Nederland verhuisde, waar zowel de 14e Afdeling Veldartillerie als de 11e Afdeling Rijdende Artillerie waren gelegerd. De resterende onderdelen van de 41e Gemechaniseerde Brigade werden in de loop van 2006 opgeheven, dan wel toegevoegd aan de brigades in Nederland. De brigade zelf werd op 6 mei 2006 opgeheven. Enkele maanden later vertrokken de laatste Nederlandse militairen uit Seedorf.

Tijdens de opheffingsceremonie van de 41e Gemechaniseerde Brigade op 6 mei 2006 werd de 41e Afdeling Veldartillerie postuum onderscheiden. De Duitse Minister van Defensie reikte een vlaggenlint uit als blijk van waardering voor de afdeling. 

Houdt op vuur!!!!!!!

Ter gelegenheid van de opheffing van de afdeling werd er begin juni 2005 een boek ter herdenking van de 41e Afdeling Veldartillerie gedrukt, dat tijdens de laatste reünie in Seedorf werd uitgedeeld aan de reünisten. Gerrit Bosch, de laatste afdelingsadjudant van de 41e Afdeling Veldartillerie, blikt in dit boek op eigen wijze terug op 52 jaar 41e Afdeling Veldartillerie. Onderstaande tekst is een integrale weergave van zijn verhaal.

Na een lang bestaan van ruim 52 jaar is het tijd om terug te blikken. Op de eerste november 1952 is het een feit, de 41 Afdeling Veldartillerie is opgericht met als standplaats 't Harde. Geen onbekende locatie voor de artillerie zoals u weet. In die tijd beschikten wij over een kader militie leger met een opkomstplicht. Velen hebben dan ook hun dienstplicht doorgebracht in 't Harde. Na een krappe tien jaar nam de NAVO een kordaat besluit waaruit blijkt dat ook Nederland troepen gaat plaatsen op de Noord-Duitse laagvlakte voor langere tijd. In eerste instantie in Berge Hohne, Fallingborstel de 121 Lichte Brigade. Toen met de "Koude Oorlog" de betrekkingen tussen Oost en West verder bekoelden werd de 41 Pantser Brigade in 1963 opgericht te Seedorf. In deze periode nam het aantal deelnemende eenheden aan de 41 Pantserbrigade toe. Zo ook een artillerie-eenheid om de vuursteun direct te garanderen. Het is inmiddels april 1966 als 41 Afdeling zich toevoegt tot de 41 Pantser Brigade. De toenmalige afdelingsadjudant H. Schipper was kwartiermaker en lag nachten op de loer voor het binnen halen van de konvooien. Vanaf dat moment heeft de afdeling te maken met een heel ander leef- en werkritme. Immers in Duitsland geldt de paraatheidsregeling wat inhoud dat er bij toerbeurt wordt gewerkt op de zaterdagmorgen en op zondag een paraatheidsappèl is (controle op aanwezigheid). Zo ontstond er een regeling van lang en kort verlof hetgeen voor het personeel een prettige regeling bleek. Menig oudgediende van de afdeling bewaart hier nog prettige herinneringen aan. Naast de lange periodes van werken was er ook voldoende tijd om de omgeving te leren kennen of om gezellig op de kazerne door te brengen. Voor een ieder was er wel iets van zijn gading zoals de diverse hobbyclubs en verenigingen. Ook had de Afdeling de beschikking over een eigen bar waarin oude verhalen weer het daglicht zagen en er nieuwe ontstonden. Het was een trefpunt voor zowel het dienstplichtigen beroepspersoneel als ook voor de families. Ik denk hierbij aan de bekende koffie met gebak ochtenden op zondag. Kortom alle ingrediënten voor een goede saamhorigheid binnen de eenheid.

Met de val van de Berlijnse muur in 1989, werd ook de dreiging van een aanval door het Oostblok minder waarschijnlijk. Het gevolg was een gewijzigde taakstelling voor de Nederlandse krijgsmacht. Het was noodzakelijk om de brigade in Duitsland flexibeler en sneller inzetbaar te maken. Begin 1993 viel het politieke besluit om de krijgsmacht nog ingrijpender te reorganiseren. De dienstplichtigen moesten vervangen worden door beroepsmilitairen met een tijdelijke aanstelling. Na 182 jaar dienstplicht werd de opkomstplicht opgeschort tot nader order. Dit heeft voor de ondertussen 41 Lichte Brigade enorme gevolgen. Ook de 41 Afdeling Veldartillerie krijgt in 1995 te maken met dit nieuwe fenomeen. Na een periode van de paraatheidsregeling kreeg men toen te maken met werkweken van 40 uur in vier en een halve dag. Dit om het personeel dat in Nederland woonde tegemoet te komen, omdat er tijd benodigd was voor het reizen. Ook veranderde het kazerneleven. Door allerlei regelgevingen verdween de onderdeelsbar en veranderde het nodige op gebied van wonen en werken. De nieuwe BBT legering kreeg zijn intrede, 2-persoonskamers, evenals de werkplekken die waren ondergebracht in een gebouw per eenheid. Een enorme verandering waarbij menigeen zijn bedenkingen had. Dit moest ten koste gaan van de saamhorigheid immers het werken en wonen (met name de grotere samenstelling van de legeringskamers) in hetzelfde gebouw had zo zijn charme. Op operationeel gebied werd vooruitgang geboekt want de omschakeling naar een beroepsleger heeft als voordeel dat iedereen langer op functie zit dan voorheen. De 41 Afdeling Veldartillerie had bij deze overgang van de dienstplicht naar een beroepsleger het langste de dienstplichtigen in dienst. Op 22 augustus 1996 is het dan ook zover dat de allerlaatste korporaal n.l. kpl Witpaard zijn dienstplichtpet aan de kapstok hing tijdens een groots opgezette ceremonie in Breda. Wederom krijgt 41 Afdeling Veldartillerie te maken met een reorganisatie (andere samenstelling van de Afdeling) binnen de brigade. Vanaf 1 juli 1999 maken we deel uit van de 41 Gemechaniseerde Brigade. Ook nu leveren we wederom vuursteun aan de brigade.

Naast de genoemde feiten en wetenswaardigheden zijn er een aantal zaken die kenmerkend zijn voor 41 Afdeling Veldartillerie zoals de grote saamhorigheid, kameraadschap en immer bereid. Een Afdeling die stond voor zijn taak. Een en ander blijkt uit het maar liefst vijf maal behalen van de fel begeerde Lucardie prijs t.w. 1977; 1981; 1987; 1993 en 1995. Te bedenken valt dat er toen ongeveer 20 afdelingen waren. De Afdeling heeft na de periode van de dienstplicht zich niet alleen bezig gehouden met vuursteun zaken maar heeft ook deelgenomen aan diverse uitzendingen in verschillende samenstellingen en taken (zie uitzendingen). Het hoeft geen betoog dat 41 Afdeling Veldartillerie regelmatig te maken heeft gehad met diverse veranderingen. Net nu de artillerie voor de invoering van de nieuwe vuurmond staat, de Pzhw 2000, valt het doek voor de 41 Afdeling Veldartillerie. Dan in 2003 kondigde de politiek wederom een nieuwe reorganisatie aan. Deze had een enorme impact op de 41 Gemechaniseerde Brigade en in het bijzonder op 41 Afdeling Veldartillerie. De 41 Afdeling Veldartillerie wordt opgeheven echter er is een lichtpuntje, de twee vuurmondbatterijen gaan over naar respectievelijk de 11 Afdeling Rijdende Artillerie en de 14 Afdeling Veldartillerie. De Staf, staf, en verzorgingsbatterij zal in zijn geheel verdwijnen. Voor de artillerie een behoorlijke aderlating te meer omdat we nu nog maar twee brigade afdelingen over houden. Het ging bij deze reorganisatie wederom niet om de kwaliteit maar slechts om een financiële maatregel. Een brigade in Duitsland kost nou eenmaal meer dan een brigade in Nederland. of alles beter is geworden in de loop der jaren weet ik nog niet zo zeker als het gaat om saamhorigheid en kameraadschap. Een politiek besluit moet je respecteren. Een ding is zeker qua materiaal gaan we er op vooruit. Laten wij, als oude Duitslandgangers, terugkijken op een fijne tijd waarbij tijd geen rol speelde en iedereen alles voor elkaar over had.

Beste wapenbroeders maar ook de collegae van de overige wapens en dienstvakken die gediend hebben bij 41 Afdeling Veldartillerie, na ruim 52 jaar is het over en uit!!!!!!! Ik wens U eveneens veel kijk- en leesplezier en hoop dan ook dat u met het boek in de hand terugkijkt naar een geweldige periode die u gediend heeft bij DE AFDELING!!!! Als laatste dank ik de samenstellers van het boek en ieder ander die erbij betrokken is geweest met het aanleveren van foto's en tekst.

Houdt op vuur!!!!!!!!!!!!!

Afdelingsadjudant 41e Afdeling Veldartillerie
H.D.G. Bosch
Stafadjudant

Media:  Foto's: 41e Afdeling Veldartillerie, 1952 - 2005 Foto's: functieoverdracht stafadjudant 41 Afdva, Seedorf, 1 mei 2004 Foto's: laatste schot 41e Afdeling Veldartillerie, 19 mei 2005 Foto's: opheffing 41e Afdeling Veldartillerie, 1 juli 2005 Filmpje: vurende M109's van de 41 Afdva, jaren '80 Filmpje: laatste vuren 41 Afdva, 19 mei 2005  Filmpje: laatste schot 41 Afdva, 19 mei 2005 Filmpje: laatste schot 41 Afdva, 19 mei 2005 (bron: DVD 'Tschüs Seedorf', Audiovisuele Dienst Defensie) Filmpje: opheffing 41 Afdva, Legerplaats bij Oldebroek, 1 juli 2005

Home